زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه
 

نجم‌الدین‌ احمد بن‌ محمد





جمال الدین‌ ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد (۶۵۵ -۱۶ ربیع الاول‌ ۷۲۳ق‌/ ۱۲۵۷- ۲۵ مارس‌ ۱۳۲۳م‌)، قاضی‌ القضاة دمشق‌ ، قاضی‌ عسکر، فقیه‌، محدث‌ و ادیب‌ بود.


۱ - مشخصات



وی‌ در دمشق‌ زاده‌ شد و در کودکی‌ از پدر و جد مادریش‌ مسلم‌ بن‌ علان‌ حدیث‌ شنید.
[۱] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.

در ۶۵۹ق‌ در درس‌ رشیدالدین‌ عطار حاضر شد و حدیث‌ فرا گرفت‌. وی‌ نزد دیگر استادان‌ بزرگ‌ آن‌ روز دمشق‌ نیز به‌ فراگیری‌ حدیث‌ و نحو و فقه‌ پرداخت‌.
نحو را نزد شرف‌الدین‌ فزاری‌
[۳] ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۶، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.
و فقه‌ را از تاج‌الدین‌ فزاری‌ آموخت‌.
[۴] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
هم‌چنین‌ در مصر نزد شمس‌الدین‌ اصفهانی‌ به‌ فراگیری‌ فقه‌ پرداخت‌
[۵] صفدی‌، خلیل‌، ج۸، ص۱۷، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۴۰۸م‌.

و از نجیب‌الدین‌ عبداللطیف‌ و ابن‌ عبدالدائم‌ و ابن‌ ابی‌ میسر حدیث‌ آموخت‌.
[۷] سبکی‌، عبدالوهاب‌، ج۵، ص۱۷۵، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، به‌ کوشش‌ محمود محمد طناحی‌ و عبدالفتاح‌ محمد حلو، قاهره‌، ۱۹۷۴م‌.
[۸] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.

نجم‌ الدین‌ ابوالعباس‌ از ۱۸۰ نفر اجازه‌ دریافت‌ داشت‌ و در روایت‌ به‌ درجه‌ای‌ رسید که‌ افراد برجسته آن‌ روز مانند سبکی‌، برزالی‌، ذهبی‌، علائی‌ از او روایت‌ کردند و علائی‌ مشیخه‌ای‌ برای‌ او تخریج‌ کرد.
[۹] ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۶-۳۲۷، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.

نجم‌الدین‌ از جوانی‌ به‌ امور دیوانی‌ و قضا آشنا شد و از ۶۷۹ق‌ مدتی‌ در دیوان‌ درج‌ (انشاء) دمشق‌ به‌ کار پرداخت‌.
[۱۰] صقاعی‌، فضل‌الله‌، ج۱، ص۱۹۰، تالی‌ کتاب‌ وفیات‌ الاعیان‌، به‌ کوشش‌ ژاکلین‌ سوبله‌، بیروت‌، ۱۹۷۴م‌.
[۱۱] صفدی‌، خلیل‌، ج۱۸، ص۱۶، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۴۰۸م‌.

از ۶۲۸ق‌ در مدارس‌ بزرگ‌ آن‌ روز دمشق‌ شروع‌ به‌ تدریس‌ کرد. ابتدا در مدرسه عادلیه صغیره‌ و از ۶۹۰ق‌ در مدرسه امینیه‌ و از ۶۹۴ق‌ در مدرسه غزالیه‌
[۱۲] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۳۱۳.
[۱۳] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۶، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
[۱۴] ابن‌ کثیر، البدایة، ج۱۴، ص۱۰۶.
و از ۷۱۵ق‌ در مدرسه اتابکیه‌ به‌ تدریس‌ پرداخت‌.
[۱۵] ذهبی‌، محمد، العبر، ج۴، ص۴۰،، به‌ کوشش‌ محمد سعید زغلول‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.

وی‌ علاوه‌ بر تدریس‌ سمت‌های‌ دیگر نیز داشت‌. در رمضان‌ ۶۹۴ در ایام‌ دولت‌ عادل‌ کتبغا به‌ سمت‌ قاضی‌ عسکر دمشق‌ برگزیده‌ شد و از ۷۰۲ق‌ به‌ قاضی‌ القضاتی‌ شام‌ منصوب‌ شد.
[۱۶] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۳۱۳.
[۱۸] مقریزی‌، احمد، ج۱، ص۸۰۹، السلوک‌، به‌ کوشش‌ محمد مصطفی‌ زیاده‌، قاهره‌، ۱۹۷۰م‌.
[۱۹] ابن‌ فرات‌، محمد، ج۸، ص۱۹۷، التاریخ‌، به‌ کوشش‌ قسطنطین‌ زریق‌، بیروت‌، ۱۹۳۲-۱۹۴۲م‌.

در۷۱۲ق‌ نظارت‌ اوقاف‌ شام‌
[۲۰] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۱۵۷، ذیل‌ وقایع‌ سال‌ ۷۱۲.
و از ۷۱۶ق‌ سمت‌ مشیخة الشیوخ‌ دمشق‌ را بعد از شهاب‌الدین‌ محمد بن‌ عبدالرحمان‌ کاشغری‌ به‌ عهده‌ گرفت‌.
[۲۱] مقریزی‌، احمد، ج۲، ص۱۶۱، السلوک‌، به‌ کوشش‌ محمد مصطفی‌ زیاده‌، قاهره‌، ۱۹۷۰م‌.

در ۷۲۰ق‌ بعد از وفات‌ ابن‌ جماعه‌ منصب‌ قضای‌ دمشق‌ یافت‌ و این‌ سمت‌ را تا آخر عمر خود داشت‌.
[۲۲] ابن‌ حجر، احمد، ج۱، ص۳۱۲، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۲- ۱۳۹۶ق‌.

نجم‌الدین‌ حافظه‌ای‌ قوی‌ داشت‌ و خطوط هفت‌گانه‌ را خوش‌ می‌نوشت‌
[۲۳] ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۸، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.
و در نوشتن‌ سریع‌ بود.
[۲۴] ابن‌ حجر، احمد، ج۱، ص۳۱۲، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۲- ۱۳۹۶ق‌.

گفته‌ شده‌ نجم‌الدین‌ در سال‌های‌ تصدی‌ قضا با بصیرت‌ داوری‌ می‌کرد و در صدور احکام‌ دقیق‌ بود و از کسی‌ رشوه‌ دریافت‌ نمی‌کرد.
او در ۷۰۵ق‌ برای‌ محاکمه ابن‌ تیمیه‌ از دمشق‌ به‌ مصر آورده‌ شد و یکی‌ از چند قاضی‌ محکمه‌ بود. بعد از زندان‌ رفتن‌ ابن‌ تیمیه‌ وی‌ دوباره‌ به‌ دمشق‌ بازگشت‌.
[۲۶] دواداری‌، ابوبکر، ج۹، ص۱۳۷، کنزالدرر، به‌ کوشش‌ هانس‌ روبرت‌ رویمر، قاهره‌، ۱۳۷۹ق‌/ ۱۹۶۰م‌.
[۲۷] ابن‌ حبیب‌، حسن‌، ج۱، ص۲۶۹، تذکرة النبیه‌، به‌ کوشش‌ محمدامین‌، قاهره‌، ۱۹۷۶م‌.


۲ - وفات



قاضی‌ القضات‌ در ۶۸ سالگی‌ بر اثر بیماری‌ وفات‌ یافت‌ و پیکر وی‌ در نزدیکی‌ رکنیه‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد و بر مرگ‌ وی‌ شهاب‌الدین‌ محمود مرثیه‌ای‌ سرود.
[۲۸] ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۶، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.


۳ - پانویس


 
۱. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۲. ابن‌ تغری‌ بردی‌، المنهل‌ الصافی‌، ج۲، ص۹۷، به‌ کوشش‌ محمد امین‌، قاهره‌، ۱۹۸۴م‌.    
۳. ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۶، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.
۴. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۵. صفدی‌، خلیل‌، ج۸، ص۱۷، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۴۰۸م‌.
۶. ابن‌ حجر، احمد، ج۱، ص۳۱۲، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۲- ۱۳۹۶ق‌.    
۷. سبکی‌، عبدالوهاب‌، ج۵، ص۱۷۵، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، به‌ کوشش‌ محمود محمد طناحی‌ و عبدالفتاح‌ محمد حلو، قاهره‌، ۱۹۷۴م‌.
۸. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۵، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۹. ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۶-۳۲۷، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.
۱۰. صقاعی‌، فضل‌الله‌، ج۱، ص۱۹۰، تالی‌ کتاب‌ وفیات‌ الاعیان‌، به‌ کوشش‌ ژاکلین‌ سوبله‌، بیروت‌، ۱۹۷۴م‌.
۱۱. صفدی‌، خلیل‌، ج۱۸، ص۱۶، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۴۰۸م‌.
۱۲. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۳۱۳.
۱۳. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۶، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۱۴. ابن‌ کثیر، البدایة، ج۱۴، ص۱۰۶.
۱۵. ذهبی‌، محمد، العبر، ج۴، ص۴۰،، به‌ کوشش‌ محمد سعید زغلول‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۱۶. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۳۱۳.
۱۷. ابن‌ کثیر، البدایة، ج۱۴، ص۱۰۶.    
۱۸. مقریزی‌، احمد، ج۱، ص۸۰۹، السلوک‌، به‌ کوشش‌ محمد مصطفی‌ زیاده‌، قاهره‌، ۱۹۷۰م‌.
۱۹. ابن‌ فرات‌، محمد، ج۸، ص۱۹۷، التاریخ‌، به‌ کوشش‌ قسطنطین‌ زریق‌، بیروت‌، ۱۹۳۲-۱۹۴۲م‌.
۲۰. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، عیون‌ التواریخ‌، نسخه عکسی‌ موجود در کتابخانه مرکز، ص۱۵۷، ذیل‌ وقایع‌ سال‌ ۷۱۲.
۲۱. مقریزی‌، احمد، ج۲، ص۱۶۱، السلوک‌، به‌ کوشش‌ محمد مصطفی‌ زیاده‌، قاهره‌، ۱۹۷۰م‌.
۲۲. ابن‌ حجر، احمد، ج۱، ص۳۱۲، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۲- ۱۳۹۶ق‌.
۲۳. ابن‌ قاضی‌ شهبه‌، احمد، ج۲، ص۳۲۸، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ حافظ عبدالعلیم‌ خان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/۱۹۷۹م‌.
۲۴. ابن‌ حجر، احمد، ج۱، ص۳۱۲، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۲- ۱۳۹۶ق‌.
۲۵. ابن‌ تغری‌ بردی‌، المنهل‌ الصافی‌، ج۲، ص۹۸، به‌ کوشش‌ محمد امین‌، قاهره‌، ۱۹۸۴م‌.    
۲۶. دواداری‌، ابوبکر، ج۹، ص۱۳۷، کنزالدرر، به‌ کوشش‌ هانس‌ روبرت‌ رویمر، قاهره‌، ۱۳۷۹ق‌/ ۱۹۶۰م‌.
۲۷. ابن‌ حبیب‌، حسن‌، ج۱، ص۲۶۹، تذکرة النبیه‌، به‌ کوشش‌ محمدامین‌، قاهره‌، ۱۹۷۶م‌.
۲۸. ابن‌ شاکر کتبی‌، محمد، ج۱، ص۱۲۶، فوات‌ الوفیات‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.


۴ - منبع



دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن صصری»، شماره۱۴۰۸.    






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.